МОНГОЛ ШАГАЙН ХАРВАА ҮҮССЭН ОН ЦАГИЙН АСУУДЛЫГ ДАХИН НЯГТЛАХ НЬ
Keywords:
Шагай, шагайн наадгай, шагайн харваа, гарал үүсэлAbstract
Тус өгүүлэлд Монгол шагайн харвааны гарал үүслийн талаарх өмнөх
судалгааг тоймлон үзэж, зарим эргэлзээтэй баримтуудыг тодруулсан бөгөөд Монгол
нутгаас олдсон археологийн хэрэглэгдэхүүн болон Хятадын эртний сурвалж
бичгүүдийн мэдээ сэлтэд хайлт хийж, эдгээрт он цагийн харьцуулсан судалгаа болон
ангилах, системчлэх зэрэг онолын судалгааны арга зүйг ашиглан тодорхой бус байсан
зарим шагайн харвааны гарал үүсэлд холбогдох зарим нэг он цагийг тодруулахыг
зорив. Өмнөх судалгаанд шагайн харвааг Их Монгол улсын үе буюу XIII зууны үед
үүссэн гэж үзэж байсныг бид археологийн болон бичгийн сурвалжид үндэслэн Хүннү
гүрний үе буюу МЭӨ III- МЭ I зууны орчим нүүдэлчдийн дунд хэдийнээ тархсан байжээ
гэж үзлээ.
References
[1] Дамдинсүрэн Ц. Монголын нууц товчоо. –УБ. 2004. 51 х.
[2] Лхагвасүрэн Г., Батсүх Г., Батхуяг С., Цэвэгмид Г., Басхүү Д., Батсүх Д. Монгол үндэсний
спорт, тоглоом. –УБ. 2004. 280-284 х.
[3] Мөн тэнд
[4] Монголын түүхийн тайлбар толь. https://mongoltoli.mn/history/h/954
[5] Магсаржав Н. Долоон хошуу наадам. МУ-ын шинэ түүх. -УБ. 2010. 324, 344 х.
[6] Мөнхбаяр Х. Монгол баяр наадмын түүхэн товчоо. -УБ. 2019. 240 х.
[7] Түдэв Л. Монгол шагаа. -УБ. 2006. 17 х.
[8] Даваацэрэн Б. Эртний Монголчуудын шагай эрхэмлэх зан үйлийн уламжлал. Монгол наадгайн
соёл. ОУЭШХ-ын эмхтгэл. -УБ. 2019. 43 х.
[9] Төрбат Ц., Амартүвшин Ч., Эрдэнэбат У. Эгийн голын сав нутаг дахь археологийн дурсгалууд. -УБ. 2003. 29 х.
[10] Наваан Д. Хүннүгийн булшны үнэт шинэ олдвор. ОУМЭ-ийн V их хурал. УБ., 1992
[11] Наваан Д., Дэлгэржаргал Л. 1998 оны хээрийн дадлагын тайлан. МУИС, ААТ. -УБ. 1998. 4 х.
[12] Эрдэнэбаатар Д., Аллард Ф., Батболд Н., Миллер Б. Хүннүгийн булшнаас олдсон тамгатай
шагай. Түүхийн судлал. Tom-XXXIII, Fasc-17, -УБ. 2002. 176 х.
[13] Даваацэрэн Б. Айргийн гозгороос илэрсэн шагааны дүрслэл дэхь өгүүлэмж. Сяньби,
Жужаны үеийн түүх соёлын судалгаа. ЭШХ-ын эмхэтгэл.УБ., 2018. 77 х.
[14] Юндэнбат С. Монголын нүүдэлчдийн биет бус соёлын өв. -УБ. 2020. 114 х.
Г.Лхагвасүрэн, Г.Батсүх, С.Батхуяг, Г.Цэвэгмид, Д.Басхүү, Д.Батсүх “Монголын үндэсний
спорт, тоглоом” ҮБТДС, -УБ. 2004. 276 х.
[15] Сэр-Оджав Н. Эртний түрэгүүд. УБ., 1970. 25 х.
[16] Цэвээндорж Д., Эрдэнэбат У. Монголын археологийн шинжлэх ухаан. УБ. 2007. 58 х.
[17] Наваан Д. Дундад зууны үеийн монголчуудын оршуулах зан үйлийг судлах асуудалд.
Археологийн судлал. Tomus XI. Fasc.1.УБ. 1986. 3-10 х.
[18] Цэвээндорж Д., Эрдэнэбат У. Монголын археологийн шинжлэх ухаан. УБ. 2007. 65 х.
[19] Даваацэрэн Б. Эртний Монголчуудын шагай эрхэмлэх зан үйлийн уламжлал. Монгол
наадгайн соёл. ОУЭШХ-ын эмхтгэл.УБ. 2019. 43 х.
[20] Түдэв Л. Монгол шагаа. УБ. 2006. 89 х.
[21] Бямбарагчаа Г. Халх Монголчуудын уламжлалт шагайн харваа тоглоомын тухай. Угсаатан
судлал. УБ. 2020. Tom XXVII, Fasc 13. 187 х.
[22] Цагаан Д. Монгол хүний язгуур тоглоом-Шагаа. Хөх хот., 2002. 13 х.
[23] Мөн тэнд.
[24] Дэлгэржаргал П., Батсайхан З. Монголын эртний түүх-I боть: Хүннү. УБ. 2017. 228 х.
[25] Батсүх Ш. Миний мэдэх шагайн харваа. УБ. 2020. 73 х.
[26] Сүхбаатар Г. Даригангын хүүхдийн тоглоом. Tomus I, Fasc VI, ШУА. УБ. 1962. 5 х.
[27] Дарамбазар Х. Монгол үндэсний тоглоомын системийн хөгжлөөс. Түүхийн судлал. Tomus
XIV, Fasc 7. УБ. 1971. 76 х.
[28] Юндэнбат С. Монголын нүүдэлчдийн биет бус соёлын өв. УБ. 2020. 114 х.
